Nỗi sợ từ những điều ta chưa biết trước

Nỗi sợ thay đổi, hay metathesiophobia, là một nỗi ám ảnh khiến mọi người tránh thay đổi hoàn cảnh của họ do vô cùng sợ hãi trước những điều chưa biết. Nó đôi khi liên quan đến chứng sợ xê dịch, còn được gọi là chứng sợ phải thay đổi.  

Tại sao mọi người thường sợ những điều nằm ngoài dự tính mà ta chưa biết trước? 

Bản chất con người luôn sợ thay đổi vì nhiều lý do. Tuy nhiên, nỗi sợ thay đổi có thể dữ dội hơn khi sự thay đổi không nằm trong tầm kiểm soát của một người. Tiến sĩ tâm lý học lâm sàng Carla Marie Manly đã thảo luận về lý do tại sao sự thay đổi lại đáng sợ đến vậy. 

Khi chúng tôi chủ động tạo ra một sự thay đổi, chẳng hạn như chuyển đến một ngôi nhà mới hoặc thay đổi công việc, chúng tôi cảm thấy kiểm soát được kết quả nhiều hơn . Nếu sự thay đổi được tạo ra bởi các thế lực nằm ngoài tầm kiểm soát của chúng ta, cho dù là đến từ cấp trên, đại dịch hay tai nạn, chúng ta sẽ cảm thấy mất khả năng kiểm soát.

— TIẾN SĨ CARLA MARIE MANLY

Trong các trường hợp mắc chứng metathesiophobia, việc mất quyền kiểm soát dẫn đến sự phản kháng mạnh mẽ và từ chối thay đổi vì sự không chắc chắn đi kèm với nỗi sợ hãi về điều chưa biết.

Con người có lí do để sợ thay đổi

Về mặt lịch sử, nỗi sợ thay đổi mang tính tiến hóa và bắt nguồn từ thời tổ tiên. Manly giải thích: “Từ quan điểm của atavistic hay còn gọi là cổ đại, bộ não của chúng ta được lập trình sẵn để thích thói quen và sự nhất quán hơn. Tổ tiên của chúng ta ưa thích sự kiên định vì họ vốn dĩ biết rằng sự thay đổi thường mang đến sự thiếu an toàn.”

Ví dụ, tổ tiên của chúng ta cần di chuyển khắp nơi để tìm kiếm thức ăn, nước uống và nơi trú ẩn để tồn tại. Ở lại một địa điểm mà những nguồn tài nguyên thiết yếu này đã cạn kiệt vì sợ hãi cuối cùng có thể dẫn đến chết đói, mất nước hoặc chết cả bầy.

Từ góc độ sức khỏe tâm thần, mọi thứ không có gì khác biệt trong thế giới ngày nay. Manly lưu ý rằng sức khỏe tinh thần của chúng ta có có xu hướng tích cực khi chúng ta quen với những kế hoạch đã được định sẵn và các thói quen hàng ngày.

Manly tiếp tục: “Khi cuộc sống có thể dự đoán trước được, chúng ta sẽ bớt căng thẳng và lo lắng hơn vì chúng ta biết điều gì sẽ xảy ra. Khi cuộc sống không thể đoán trước được và chúng ta không chắc chắn về những gì có thể xảy ra ở góc tiếp theo, chúng ta cảm thấy căng thẳng và lo lắng.” Với sự rõ ràng và hiểu biết về những gì có thể xảy ra nếu chúng ta theo đuổi sự thay đổi, nỗi sợ hãi đó có xu hướng giảm bớt.

Làm thế nào để nhận ra nếu bạn có một nỗi sợ về những điều chưa biết?

Mặc dù sợ hãi những điều chưa biết phổ biến ở hầu hết mọi người, nhưng chứng ám ảnh sợ hãi có các biểu hiện triệu chứng nghiêm trọng hơn. Nó có thể biểu hiện thông qua thể chất, cảm xúc hoặc tinh thần và làm gián đoạn cuộc sống của bạn.

Làm thế nào để nhận ra bạn đang ngại thay đổi? Có nhiều đặc điểm khác biệt của nỗi sợ thay đổi mà ai đó có thể gặp phải trong cuộc sống hàng ngày của họ. Một số dấu hiệu này bao gồm:

  • Bạn cảm thấy bế tắc hoặc không vui trong một tình huống nhưng lại tránh tạo ra sự thay đổi tích cực
  • Bạn vẫn chọn ở lại trong một mối quan hệ độc hại mặc dù luôn muốn rời đi
  • Bạn không phấn đấu cho một công việc lý tưởng khi bạn đang không cảm thấy enjoy với công việc hiện tại
  • Bạn lo lắng tột độ về những gì sẽ xảy ra trong tương lai của bạn
  • Bạn không có khả năng chấp nhận những thay đổi trong cuộc sống nằm trong hoặc ngoài tầm kiểm soát của bạn
  • Bạn từ chối rời khỏi một thói quen hàng ngày vì bạn không chắc điều gì sẽ xảy ra nếu bạn không tuân theo nó
  • Bạn thường cảm thấy buồn nôn hoặc khó tiêu khi nghĩ đến sự thay đổi
  • Bạn cảm thấy tim đập nhanh khi nghĩ về sự thay đổi
  • Bạn thấy mình run rẩy, đổ mồ hôi hoặc run rẩy khi nghĩ đến một sự thay đổi trong cuộc sống

Nỗi sợ thay đổi cũng có thể liên quan đến nỗi sợ thất bại, thành công, mất mát, nghi ngờ bản thân hoặc sợ làm người khác khó chịu.

Điều gì sẽ xảy ra nếu nỗi sợ về những điều chưa biết ấy trở nên tiêu cực?

Về bản chất, có hai loại sợ hãi: sợ hãi mang tính xây dựng và sợ hãi mang tính phá hoại. “Nỗi sợ hãi mang tính xây dựng cảnh báo chúng ta về một mối đe dọa thực sự và giúp chúng ta an toàn trước nguy hiểm. Nỗi sợ hủy diệt cảnh báo chúng ta về một mối đe dọa không tồn tại. Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của nỗi sợ thay đổi của một người, nó có thể trở nên rất tiêu cực.

Nếu sợ hãi mang tính phá hoại về những điều chưa biết không được kiểm soát, các biến chứng tiềm ẩn có thể bao gồm:

Làm thế nào để đối phó với nỗi sợ hãi về những điều chưa biết?

Nếu nỗi sợ hãi về những điều chưa biết của bạn không quá nghiêm trọng, sẽ có nhiều cách đối phó mà bạn có thể theo đuổi hàng ngày để vượt qua nỗi ám ảnh này:

Nhật kí hàng ngày

Viết nhật ký có thể giúp bạn hiểu rõ hơn về nỗi sợ hãi của mình để thay đổi chúng. Manly nói rằng khi chúng ta viết nhật ký một cách tự do và không phán xét bản thân, chúng ta cho phép tâm trí của mình trút bỏ gánh nặng và có khả năng hiểu rõ được điều gì có thể cản trở chúng ta. 

Dành thời gian để suy ngẫm

Càng dành thời gian một mình để suy ngẫm và nhìn lại bản thân, chúng ta càng hiểu và đánh giá được chúng ta là ai và chúng ta cần gì. Khi chúng ta dành thời gian để nhìn lại bản thân mỗi ngày, chúng ta có thể trở nên hòa hợp với những gì chúng ta thực sự muốn và cần trong cuộc sống, điều này có thể giúp chúng ta đón nhận sự thay đổi dễ dàng hơn một chút.

Tạo một bảng tầm nhìn

Tổng hợp các bức ảnh, mẩu tạp chí và in hình ảnh hoặc tác phẩm nghệ thuật từ internet để tạo một bảng đầy những thứ mà bạn muốn biến thành hiện thực.

Manly nói rằng việc tạo ra các bảng tầm nhìn mang lại cho khía cạnh sáng tạo của chúng ta cơ hội tưởng tượng về một tương lai khác. Quá trình tưởng tượng những khả năng mới về cuộc sống của chúng ta sẽ như thế nào ở phía bên kia của sự thay đổi có thể là chất xúc tác và hỗ trợ chúng ta biến những mục tiêu đó thành hiện thực.

Nói chuyện với bạn bè và gia đình

Thảo luận về nỗi sợ hãi của bạn với một người bạn đáng tin cậy hoặc thành viên gia đình. Họ có thể chia sẻ nỗi sợ hãi tương tự và đưa ra các mẹo về cách đối phó từ kinh nghiệm cá nhân. Mặt khác, bày tỏ nỗi sợ hãi của bạn có thể giúp giảm bớt sự xấu hổ, căng thẳng hoặc lo lắng và khiến bạn cảm thấy bớt cô đơn hơn.

Đặt mục tiêu vi mô và vĩ mô

Khi bạn hiểu nỗi sợ thay đổi của mình đến từ đâu, thì bạn có thể đặt ra các mục tiêu có thể đạt được để nỗ lực thực hiện các bước có thể hành động hướng tới thay đổi tích cực.

Theo Manly, nỗi sợ hãi có xu hướng giảm bớt khi chúng ta chấp nhận thái độ có thể làm được, thực hiện từng bước một và tiến về phía chúng một cách chậm rãi, chánh niệm và theo những cách tận tâm.

Hạn chế sự lãng tránh

Tránh những thay đổi cần thiết do sợ hãi có thể dẫn đến căng thẳng tích tụ và dẫn đến những tình huống hoặc hoàn cảnh có hại. Thông thường, nỗi sợ hãi về điều chưa biết có thể gây lo lắng hơn là giá trị cuối cùng.

Thay vì nhìn vào những gì có thể xảy ra dưới ánh nhìn tiêu cực (ví dụ như tập trung vào những gì có thể sai), Manly gợi ý thay đổi góc nhìn lại như một lời mời cho một thế giới của những khả năng mới phát sinh. Sự thay đổi tích cực sẽ xảy ra, nếu họ thực hiện các bước để tiến lên phía trước và cuối cùng họ tự hỏi tại sao mình không thay đổi sớm hơn.

Cách điều trị

Nỗi sợ hãi mãnh liệt về sự thay đổi có thể dẫn đến các triệu chứng nghiêm trọng hơn có thể cản trở cuộc sống hàng ngày của bạn, bao gồm cả cách bạn điều hướng hoạt động xã hội, làm việc và duy trì các mối quan hệ.

Tuy nhiên, có thể vượt qua nỗi sợ hãi này bằng cách điều trị thích hợp, chẳng hạn như thư giãn. Thuốc cũng có thể có lợi trong những thời điểm khi các biện pháp tổng thể không mang lại hiệu quả. Tại thời điểm nào thì ai đó nên tìm kiếm sự giúp đỡ để giảm bớt nỗi sợ thay đổi của họ? Nếu bạn thường xuyên cảm thấy bế tắc, chán nản hoặc lo lắng, cần lưu ý rằng điều quan trọng là phải liên hệ với sự trợ giúp của chuyên gia. Các chuyên gia được đào tạo để có thể đưa ra sự hỗ trợ bằng cách chỉ ra một cách khách quan những suy nghĩ hạn chế bản thân và đừng từ chối cơ hội để nhận sự hỗ trợ để có cuộc sống lành mạnh hơn.

By Gia Bao

Leave a Reply

Your email address will not be published.